Cận rằm trung thu nam 2014 tại "xứ sở đèn ông sao"

Cái nghề là cái nghiệpNếu nói chính xác thì không phải bây giờ mà ngay từ đầu tháng bẩy âm lịch , cả làng báo ơn đã như bước vào mùa lễ hội. Còn mấy ngày nay thì đích thị là chính hội rồi! Ngay từ sáng tinh mơ , đường làng đã ầm ĩ bởi tiếng xe ô tô vào “ăn hàng” đánh đèn ông sao đưa về các tỉnh. Đây là thời điểm mà hơn 300 Nhà ở làm đèn bắt đầu vào vụ “thu hoạch”. Công việc khẩn trương vội vã bởi bao nhiêu công sức lội lên trèo xuống , đan đan vót vót… chỉ chờ có mỗi dịp này. Nếu trì diên hay Không tính trước bĩ bàng là coi như công toi , vì cơ hội trung thu chỉ sôi động trong vài ngày.Hôm nay , công việc hàng đầu của anh Trung , chủ hộ xóm 5 , là huy động cả nhà nhẹ nhàng gỡ chồng đèn cao từ dưới sàn lên tận nóc nhà xuống rồi khệ nệ ôm từng chồng đèn biện ra giữa sân. “Cả đêm qua , bố con tôi không ngủ”. Anh cho biết nhà nào cũng chuẩn bị dây lớn dây nhỏ , khi có khách tới đánh hàng chỉ việc buộc gọn lại rồi bê lên xe. Chiếc ô tô vận tải kia anh phải thuê tận đô thị Nam Định. Vào mùa , nhà nào cũng chạy ngược chạy xuôi để thuê mượn ô tô. Đây là thời điểm hơn 300 Nhà ở làm đèn bắt đầu vào vụ “thu hoạchMất cả buổi sáng , bố con anh Trung mới bê xong đống đèn ông sao bày ra kín sân. Đó cũng là lúc cả xóm rộn tiếng ô tô. Tiếng người hò reo , chỉ trỏ , khí trời náo hoạt vang rộn cả xóm đạo vốn yên ả.Còn ở xóm 4 kế bên , cơ sở của bà Nguyễn Thị Bông , xuất xưởng khoảng 3 vạn chiếc đèn , bằng số lượng năm ngoái. Bà Bông cùng hai người con đang lui cui trong góc nhà dán nốt những tấm giấy màu xanh , đỏ cho kịp chuyến hàng. Bà vui vẻ tâm sự: “Nghề làm đèn lồng truyền thống chỉ kéo dài khoảng 2 tháng , tiêu thụ mạnh nhất là vào trung tuần tháng 7. Ngày ngày cả làng phải hoàn tất hàng nghìn đèn lồng các loại”. Bà Bông cũng cho biết: “Đèn ông sao muốn bán được phải phụ thuộc vào thời tiết , năm nay mưa quá , bán cũng khó , chi phí nguyên nguyên liệu cao hơn tới 30% , Hơn nữa đèn Trung Quốc cạnh tranh nên cũng ế. Tuy nhiên vẫn phải làm , vì là nghề truyền thống...". Với nhiều người chúng tôi tiếp kiến , điều lạ thường là họ rất tâm huyết với những chiếc đèn ông sao ngày rằm. Có người còn nói rất hoa văn rằng: “Dù sao , chúng cũng là những vật thiêng trong bảo tàng đồ chơi của trẻ thơ”. Nghĩ cũng phải.Mười nghìn đèn bằng sáu sào ruộngTheo ông Vũ Văn Kháng , một trong những hộ làm đèn lớn nhất báo ơn , thì nghề làm đèn ông sao ở đây đã có từ rất lâu. Năm 1967 - 1968 , HTX đứng ra quản lý , tổ chức các xã viên sản xuất và giới thiệu sản phẩm. Đến năm 1973 – 1974 , tuy không còn ai quản lý , nhưng nghề vẫn ở lại với một số xã viên , trong đó có Nhà ở ông Kháng. Hiện vẫn có nhiều hộ Nhà ở ở báo ơn coi đây là nghề kiếm sống thứ hai trong những lúc nông nhàn. Mỗi năm Nhà ở ông Kháng sản xuất 5 - 7 vạn chiếc đèn ông sao , xuất đi khắp các tỉnh trên cả nước , từ miền xuôi đến miền ngược , lớn nhất là Hà Nội và Hải Phòng. Đèn nhà ông sản xuất bao nhiêu , bán hết bấy nhiêu. Khách hàng quen chỉ cần gọi điện báo trước , đến ngày về chở đi , tuyệt đối tin tưởng vào sự tẩn mẩn và khéo của đôi bàn tay người dân làng báo ơn. Ông Nguyễn Văn Tiện ( xóm 5 thôn Báo ĐápThường thì vụ đèn thường bắt đầu từ tháng Giêng. Khi đó các hộ đã bắt tay ngâm tre , chẻ nan , nhuộm giấy , làm cán và các việc “bếp núc” khác. Tuy nhiên phải đến tháng 7 âm lịch thìa là lúc nhà nào nhà nấy làm đêm làm ngày. Chính bởi thế , đèn rạng từ 4 giờ sáng hôm trước đến 3 giờ sáng hôm sau , thậm chí thay nhau làm thâu đêm là chuyện thường! “Bình quân , mỗi nhà làm hơn một vạn chiếc/vụ. Nhà nào thuê thêm nhân công thì làm tới 5 - 6 vạn chiếc” - ông Nguyễn Văn Tiện ( xóm 5 thôn báo ơn ) lý giải. Với mô hình sản xuất vào dạng khiêm tốn ( khoảng 10 nghìn chiếc ) như Nhà ở ông đây , mỗi vụ cũng để ra được 8-10 triệu. “Vậy là tương đương với canh tác cật lực 5 – 6 sào ruộng rồi!”. Và ở đây đã có sự chuyển hóa ngoạn mục: nghề làm đèn lồng trở thành nghề chính , còn làm nông nghiệp chỉ là phụ. Công đoạn để sản xuất một chiếc đèn ông sao tuyệt đối thủ công. Bắt đầu từ sườn khung làm bằng tre pheo cột kẽm lại với nhau , sau đó dán giấy bóng kính lên và sau cùng là công đoạn vẽ. Từng công đoạn một , dù nhỏ đến đâu cũng đòi hỏi sự tẩn mẩn , bền chí của người nghệ nhân. Vẽ là khâu lần cuối và quan trọng nhất , mang tính quyết định chiếc lồng đèn đẹp hay xấu. Đèn sau khi dán , viền cánh xong thì dùng một thanh tre chống căng mặt đèn rồi dựng ở sân phơi cho khô , sau đó mới lại tháo ra bó thành từng cọc 100 chiếc mang đi bán ở khắp nơi.Cũng như nhiều năm trước , năm nay sản phẩm đèn ông sao ở làng tung ra thị trường vẫn với 2 chủng loại phục vụ 2 đối tượng người tiêu dùng. Đối với sản phẩm tiêu thụ ở các đô thị , là loại đẹp , kích thước lớn nhỏ khác nhau bán với giá từ 2.000 – 4.000 đồng/chiếc. Với nông thôn , ông làm loại bình dân bán với giá từ 1.000 – 2.000 đồng. Có thời điểm , người ta e ngại cho đèn ông sao vì kiểu dáng đơn giản , làm thủ công sẽ khó cạnh tranh với các loại đồ chơi ngoại xuất hiện trên thị trường. Gia chi dĩ trẻ con những năm 50 với trẻ con những năm đầu thế kỷ XXI đã có những dị biệt quá xa. Nếu các loại đồ chơi bằng nguyên liệu dạng kiểu tre pheo lá ngày xửa ngày xưa vẫn quyến rũ được tre em trên dưới 10 tuổi thì nay , nó chỉ còn phù hợp với trẻ con độ 4-5 tuổi.Đem Sự tình này trao đổi với các hộ dân , họ vẫn tỏ ra lạc quan. Nhiều “đại gia đèn” trong làng nhận , khoảng 80% đồ chơi trung thu có mặt trên thị trường là hàng ngoại. Hàng ngoại có ưu điểm nhiều chức năng nhưng giá thành cao , những trẻ con ở nông thôn khó có điều kiện mua đươc. Trong lúc đó , đèn ông sao làm thủ công đắt giá rẻ nên có thể đến tay nhiều đối tượng khác nhau. “Điều quan trọng là sản phẩm của làng sản xuất chưa đầy 2 triệu chiếc nhưng năm nào cũng cháy hàng” - ông Vũ Văn Kháng khẳng định. Ngoài làm đèn ông sao ở đây còn có thêm nghệ phụ làm hoa giảNhững sản phẩm thủ công nho nhỏ này đã giúp nhà nông xây được nhà cao cửa rộng , sắm sửa tiện nghi , làm đường và các công trình phúc lợi của làng xã. Ở thời điểm ngày nay , làng báo ơn không có hộ nghèo , các hộ giàu tăng nhanh , chiếm hơn 30% số hộ trong làng. Người dân rất tự hào bởi họ đã làm giàu ngay trên mảnh đất của mình chứ không phải ly hương. Người báo ơn không phải là những người quá kiêu dũng , Ăn nói khôn ngoan nhưng trên thương trường , họ biết cách... tận dụng những thế mạnh vốn có của mình để làm giàu. Họ làm quên ăn quên ngủ , vắt kiệt mình , uốn lượn những đôi tay khéo để chạy đua với thời gian. Nếu cả nước ta có được nhiều ngôi làng như báo ơn vững chắc sẽ giải mã được bài toán “tam nông” rất hóc búa mà kỳ họp nào quốc dân đại hội cũng vẫn phải luận bàn!Trọng Hiếu
.